Rektal Prolapsus Nedir? Makat Sarkması Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi
Rektal prolapsus, halk arasında makat sarkması olarak bilinen; rektumun normal anatomik konumundan aşağı doğru yer değiştirmesi ve bazı hastalarda makat dışına doğru çıkıntı yapmasıyla seyreden bir pelvik taban hastalığıdır. Dışkılama güçlüğü, tam boşalamama hissi, mukus akıntısı, kanama ve dışkı kontrolünde zorlanma gibi şikâyetlere yol açabilir.
Önemli Not:
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Rektal prolapsus, hemoroid, anal fissür ve diğer makat hastalıkları benzer belirtiler gösterebilir. Doğru tanı ve tedavi planı için uzman hekim muayenesi gereklidir.
Rektal Prolapsus Nedir?
Rektal prolapsus, kalın bağırsağın son bölümü olan rektumun aşağı doğru sarkması ve bazı durumlarda makat dışına çıkmasıdır. Halk arasında bu durum genellikle makat sarkması olarak adlandırılır.
Hastalığın erken dönemlerinde sarkma yalnızca dışkılama sırasında ortaya çıkabilir ve kendiliğinden içeri girebilir. İleri olgularda ise sarkma yürürken, öksürürken, ayakta dururken veya hafif ıkınma ile belirgin hale gelebilir. Bu nedenle rektal prolapsus yalnızca kozmetik veya hijyenik bir sorun değil; dışkılama fonksiyonunu, sosyal yaşamı ve yaşam kalitesini etkileyen önemli bir sağlık problemidir.
Kısa Tanım
Rektal prolapsus; rektumun destek dokularının zayıflaması sonucunda aşağı doğru yer değiştirmesi ve bazı hastalarda makat dışına çıkmasıdır. En sık dışkılama sırasında fark edilir.
Makat Sarkması Belirtileri Nelerdir?
Rektal prolapsus belirtileri hastalığın derecesine göre değişebilir. Bazı hastalar yalnızca dışkılama sırasında dışarı çıkan bir doku fark ederken, bazı hastalarda dışkı kaçırma, mukus akıntısı ve tam boşalamama hissi daha belirgin olabilir.
| Belirti | Nasıl Hissedilir? | Neden Önemlidir? |
|---|---|---|
| Makat dışına çıkan kitle | Dışkılama sırasında veya sonrasında kırmızımsı, yumuşak bir doku fark edilebilir. | Rektal prolapsusun en tipik bulgularından biridir. |
| Tam boşalamama hissi | Hasta tuvaletten sonra hâlâ dışkı varmış gibi hissedebilir. | Tıkayıcı dışkılama ve pelvik taban sorunlarıyla birlikte görülebilir. |
| Kabızlık ve ıkınma | Dışkılama uzun sürebilir, hasta fazla ıkınma ihtiyacı duyabilir. | Hem neden hem de sonucu olabilen önemli bir faktördür. |
| Mukus akıntısı | İç çamaşırda ıslaklık, akıntı veya tahriş görülebilir. | Hijyen zorluğu ve cilt tahrişine yol açabilir. |
| Kanama | Tuvalet kâğıdında veya dışkı üzerinde kan fark edilebilir. | Hemoroid, fissür veya farklı bağırsak hastalıklarıyla karışabilir. |
| Dışkı veya gaz kaçırma | Hasta gaz ve dışkı kontrolünde zorlanabilir. | Anal sfinkter ve pelvik taban fonksiyonları değerlendirilmelidir. |
Bu belirtiler hemoroidal hastalık,anal fissür veya anal fistül gibi hastalıklarla karışabilir. Bu nedenle makat bölgesinde sarkma, kanama veya akıntı şikâyeti olan hastalarda proktolojik muayene önemlidir.
Rektal Prolapsus Neden Olur?
Rektal prolapsusun tek bir nedeni olmayabilir. Genellikle pelvik taban kasları, bağ dokuları, sinir sistemi ve dışkılama alışkanlıkları birlikte değerlendirilir. Uzun süreli kabızlık, kronik ıkınma ve pelvik taban desteğinin zayıflaması hastalık gelişiminde önemli rol oynar.
Kronik Kabızlık
Uzun süreli kabızlık ve sık ıkınma, rektumun destek dokuları üzerinde tekrarlayan basınç oluşturabilir.
Pelvik Taban Zayıflığı
Pelvik taban kaslarının ve bağ dokularının zayıflaması, rektumun normal pozisyonunu korumasını zorlaştırabilir.
Doğum ve Pelvik Travma
Geçirilmiş doğumlar, pelvik bölgedeki destek yapıları etkileyebilir ve bazı hastalarda sarkma riskini artırabilir.
İleri Yaş ve Doku Zayıflığı
Yaşla birlikte bağ dokusu elastikiyeti ve kas desteği azalabilir. Bu durum pelvik organ sarkmalarına zemin hazırlayabilir.
Nörolojik Faktörler
Sinir sistemiyle ilişkili bazı hastalıklar dışkılama kontrolünü ve pelvik taban koordinasyonunu etkileyebilir.
Geçirilmiş Cerrahiler
Pelvik bölgeyi etkileyen bazı cerrahiler sonrasında destek dokularında değişiklik oluşabilir.
Rektal Prolapsus Evreleri
Rektal prolapsus, sarkmanın derecesine ve dışarıdan görülüp görülmemesine göre değerlendirilir. Evreleme, tedavi planını belirlemede önemlidir.
| Tip / Evre | Tanım | Tedavi Yaklaşımı |
|---|---|---|
| İç Rektal Prolapsus | Rektum kendi içine doğru katlanır; dışarıdan belirgin sarkma görülmeyebilir. | Kabızlık tedavisi, pelvik taban değerlendirmesi ve ileri incelemeler gerekebilir. |
| Mukozal Prolapsus | Yalnızca rektumun iç yüzeyini örten mukoza tabakası dışarı doğru sarkar. | Hemoroid ile karışabilir; ayırıcı tanı önemlidir. |
| Tam Kat Rektal Prolapsus | Rektum duvarının tamamı makat dışına doğru çıkar. | Çoğu hastada cerrahi tedavi gündeme gelir. |
| İleri / Kalıcı Sarkma | Sarkma kendiliğinden içeri girmeyebilir veya elle içeri itme gerekebilir. | Gecikmeden kolorektal cerrahi değerlendirme önerilir. |
Rektal Prolapsus ve Hemoroid Farkı
Rektal prolapsus ile hemoroid sık karıştırılır. Çünkü her iki durumda da makat bölgesinde dışarı çıkan doku, kanama, akıntı ve rahatsızlık hissi görülebilir. Ancak hemoroid, makat çevresindeki damar yastıkçıklarının büyümesiyle ilişkilidir; rektal prolapsusta ise rektumun kendisi aşağı doğru sarkar.
Hemoroid
- Damar yastıkçıkları büyür.
- Kanama ve meme görünümü sık görülür.
- Her zaman rektumun tam kat sarkması anlamına gelmez.
- Detaylı bilgi: Hemoroid Tedavisi
Rektal Prolapsus
- Rektum aşağı doğru yer değiştirir.
- Sarkma dışkılama ile artabilir.
- Dışkı kontrol sorunu ve tam boşalamama hissi eşlik edebilir.
- Detaylı bilgi: Makat Sarkması Tedavisi
Rektal Prolapsus Tanısı Nasıl Konur?
Tanı sürecinde hastanın şikâyetleri, dışkılama alışkanlıkları, kabızlık öyküsü, dışkı kaçırma durumu ve daha önce geçirdiği cerrahiler birlikte değerlendirilir. Muayene sırasında hastadan ıkınması istenebilir; böylece sarkmanın derecesi gözlenebilir.
Tanıda Kullanılabilen Yöntemler
- Proktolojik muayene: Sarkmanın tipi, derecesi ve eşlik eden makat hastalıkları değerlendirilir.
- Rektoskopi / anoskopi: Rektum ve anal kanalın iç yüzeyi incelenebilir.
- Kolonoskopi: Kanama, dışkılama değişikliği veya yaş/risk durumuna göre kalın bağırsak değerlendirmesi yapılabilir.
- Defekografi: Dışkılama sırasında rektum ve pelvik taban hareketleri görüntülenebilir.
- Anal manometri: Dışkı kontrol sorunu olan hastalarda sfinkter fonksiyonları değerlendirilebilir.
- Pelvik taban değerlendirmesi: Eşlik eden rektosel, rahim sarkması veya idrar kaçırma gibi durumlar araştırılabilir.
Rektal prolapsus; proktoloji ve kolorektal cerrahi alanında değerlendirilmesi gereken bir hastalıktır. Özellikle kanama, dışkı kaçırma veya sürekli dışarıda kalan sarkma varsa muayene ertelenmemelidir.
Rektal Prolapsus Tedavisi
Rektal prolapsus tedavisi; hastanın yaşı, genel sağlık durumu, sarkmanın derecesi, kabızlık veya dışkı kaçırma varlığı ve eşlik eden pelvik taban hastalıklarına göre planlanır. Erken ve hafif olgularda yaşam tarzı düzenlemeleri, kabızlık kontrolü ve pelvik taban desteği yararlı olabilir. Ancak belirgin tam kat sarkmalarda kalıcı tedavi için çoğu zaman cerrahi seçenekler değerlendirilir.
1. Kabızlık ve Ikınmanın Kontrolü
Lifli beslenme, yeterli sıvı alımı, dışkı yumuşatıcı destekler ve tuvalet alışkanlığının düzenlenmesi tedavi planının temel parçalarıdır.
2. Pelvik Taban Desteği
Uygun hastalarda pelvik taban fizyoterapisi, biyofeedback ve kas koordinasyonunu destekleyen yaklaşımlar planlanabilir.
3. Eşlik Eden Hastalıkların Tedavisi
Hemoroid, anal fissür, anal darlık, rektosel veya dışkı kaçırma gibi ek sorunlar varsa tedavi planı birlikte yapılmalıdır.
4. Cerrahi Tedavi
Tam kat veya ilerleyici rektal prolapsusta cerrahi tedavi gündeme gelir. Ameliyat yöntemi hastaya göre seçilir.
Rektal Prolapsus Ameliyatı
Rektal prolapsus ameliyatında amaç; sarkan rektumu anatomik olarak doğru konuma almak, dışkılama fonksiyonunu iyileştirmek, dışkı kaçırma ve kabızlık gibi eşlik eden sorunları azaltmak ve hastanın yaşam kalitesini artırmaktır.
| Ameliyat Yaklaşımı | Kimlerde Düşünülür? | Genel Özellik |
|---|---|---|
| Karından Yaklaşım | Genel sağlık durumu uygun olan hastalarda tercih edilebilir. | Rektum yukarı alınarak sabitlenir. Laparoskopik veya robotik yöntemler uygun hastalarda değerlendirilebilir. |
| Perineal Yaklaşım | Yaşlı veya ek hastalıkları nedeniyle karından ameliyat riski yüksek hastalarda düşünülebilir. | Makat bölgesinden yapılan cerrahi yaklaşımları içerir. Hasta seçimi önemlidir. |
| Rektopeksi | Tam kat rektal prolapsus tedavisinde sık değerlendirilen yöntemlerden biridir. | Rektumun normal pozisyona alınarak sabitlenmesini amaçlar. |
| Kişiye Özel Planlama | Kabızlık, dışkı kaçırma, yaş, geçirilmiş cerrahi ve pelvik taban durumu birlikte değerlendirilir. | Tek bir yöntem herkes için uygun değildir; karar muayene ve tetkiklerle verilir. |
Prof. Dr. İlknur Erenler Bayraktar, rektal prolapsus tedavisinde hastanın şikâyetlerini, sarkmanın derecesini ve eşlik eden pelvik taban problemlerini birlikte değerlendirerek kişiye özel cerrahi planlama yapar.
Rektal Prolapsus Ameliyatı Sonrası Süreç
Ameliyat sonrası süreç uygulanan yönteme, hastanın genel sağlık durumuna ve eşlik eden dışkılama problemlerine göre değişir. Temel hedef, iyileşme döneminde ıkınmayı azaltmak, düzenli dışkılama sağlamak ve pelvik taban fonksiyonlarını korumaktır.
Beslenme
Lifli gıdalar, yeterli sıvı tüketimi ve kabızlığı önleyici beslenme düzeni önemlidir.
Tuvalet Alışkanlığı
Uzun süre tuvalette kalmamak ve fazla ıkınmaktan kaçınmak önerilir.
Kontroller
Yara iyileşmesi, dışkılama düzeni ve fonksiyonel sonuçlar düzenli kontrollerle değerlendirilir.
Ek Tedaviler
Gerekli hastalarda pelvik taban fizyoterapisi veya dışkı kontrolüne yönelik destek tedavileri planlanabilir.
Sık Sorulan Sorular
Rektal prolapsus kendiliğinden geçer mi?
Hafif ve erken dönem şikâyetlerde kabızlık kontrolü, tuvalet alışkanlığının düzenlenmesi ve pelvik taban desteği fayda sağlayabilir. Ancak belirgin tam kat rektal prolapsus çoğu zaman kendiliğinden kalıcı olarak düzelmez ve cerrahi değerlendirme gerekebilir.
Makat sarkması hemoroid ile aynı şey midir?
Hayır. Hemoroid, makat çevresindeki damar yastıkçıklarının büyümesidir. Rektal prolapsusta ise rektumun kendisi aşağı doğru sarkar. İki hastalık benzer belirtiler gösterebildiği için muayene ile ayırıcı tanı yapılmalıdır.
Rektal prolapsus hangi belirtilerle anlaşılır?
Dışkılama sırasında makat dışına çıkan doku, tam boşalamama hissi, kabızlık, mukus akıntısı, kanama, dışkı veya gaz kaçırma rektal prolapsus belirtileri arasında yer alabilir.
Rektal prolapsus ameliyatı nasıl yapılır?
Ameliyat karından veya makat bölgesinden yapılan farklı yöntemlerle uygulanabilir. Hangi yöntemin seçileceği hastanın yaşı, genel sağlık durumu, sarkmanın derecesi, kabızlık ve dışkı kaçırma varlığına göre belirlenir.
Rektal prolapsus dışkı kaçırmaya neden olur mu?
Evet. Rektal prolapsus bazı hastalarda anal sfinkter ve pelvik taban fonksiyonlarını etkileyerek gaz veya dışkı kaçırmaya yol açabilir. Bu durumda anal manometri ve pelvik taban değerlendirmesi gerekebilir.
Rektal prolapsus için hangi doktora gidilir?
Rektal prolapsus için genel cerrahi, proktoloji ve kolorektal cerrahi alanında deneyimli bir hekime başvurulmalıdır. Prof. Dr. İlknur Erenler Bayraktar, proktoloji ve kolorektal cerrahi alanlarında değerlendirme ve tedavi planlaması yapmaktadır.
